آیا امکان درمان آرتروز با عمل لاغری وجود دارد؟
درمان آرتروز با عمل لاغری یکی از موضوعات مهم و رو به رشد در حوزه جراحی چاقی و ارتوپدی است. امروزه ارتباط مستقیم بین چاقی مفرط و تخریب مفاصل به ویژه مفصل زانو و لگن به اثبات رسیده است. بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته که شاخص توده بدنی بالایی دارند (چاقی مفرط)، با این سوال مواجه هستند که آیا جراحی لاغری می تواند روند پیشرفت بیماری را متوقف یا حتی درمان کند؟ برای دریافت پاسخ این سوال با ما در ادامه همراه باشید.
آرتروز چیست و چرا با چاقی تشدید می شود؟
آرتروز یا استئوآرتریت یکی از شایع ترین بیماری های دژنراتیو مفصلی است که با تخریب تدریجی غضروف مفصلی همراه است. در این بیماری سطح لغزنده بین استخوان ها از بین می رود و در نتیجه اصطکاک افزایش یافته و درد، التهاب و محدودیت حرکتی ایجاد می شود.
| عامل تاثیرگذار | مکانیسم اثر | نتیجه بر مفصل | شدت تاثیر |
|---|---|---|---|
| افزایش وزن | افزایش بار مکانیکی روی زانو و لگن | تسریع تخریب غضروف | بسیار زیاد |
| چربی احشایی | ترشح سیتوکین های التهابی | افزایش التهاب مفصلی | زیاد |
| کاهش تحرک | ضعف عضلات اطراف مفصل | کاهش ثبات مفصل | متوسط تا زیاد |
| مقاومت به انسولین | تشدید التهاب سیستمیک | پیشرفت آرتروز | متوسط |
در افراد مبتلا به چاقی و شاخص توده بدنی بالا، دو مکانیسم اصلی باعث تشدید آرتروز می شود:
فشار مکانیکی بیش از حد
افزایش وزن بدن به طور مستقیم بار وارد شده بر مفاصل تحمل کننده وزن مانند زانو، لگن و ستون فقرات را افزایش می دهد. تاثیر چاقی بر زانو درد به این شکل است که هر یک کیلوگرم افزایش وزن می تواند تا چهار برابر فشار بیشتر بر مفصل زانو وارد کند.
التهاب سیستمیک ناشی از چربی
بافت چربی تنها یک بافت ذخیره ای نیست بلکه فعال متابولیک است. سلول های چربی سیتوکین های التهابی ترشح می کنند که باعث تشدید التهاب مفصل و تخریب غضروف می شوند. بنابراین چاقی نه تنها از طریق فشار فیزیکی بلکه از مسیر بیوشیمیایی نیز آرتروز را بدتر می کند.
ارتباط علمی بین درمان آرتروز با جراحی لاغری
مطالعات متعدد در مراکز معتبر جهان مانند Mayo Clinic و Cleveland Clinic نشان داده اند که کاهش وزن قابل توجه پس از جراحی باریاتریک می تواند:
- درد مفصلی را به طور چشمگیر کاهش دهد.
- عملکرد حرکتی بیمار را بهبود ببخشد.
- نیاز به تعویض مفصل را به تعویق بیندازد.
- سطح التهاب سیستمیک را کاهش دهد.
در برخی بیماران حتی شدت علائم به حدی کاهش یافته که دیگر نیازی به جراحی تعویض مفصل نداشته اند.
درمان آرتروز با عمل لاغری چگونه اتفاق می افتد؟
همان طور که متوجه شدید یکی از بیماری های ناشی از چاقی آرتروز مفاصل است. درمان آرتروز با جراحی چاقی به صورت غیر مستقیم اما موثر عمل می کند. مکانیسم های اصلی عبارتند از:
کاهش بار مکانیکی مفصل
پس از جراحی لاغری، بیماران معمولا طی 12 تا 18 ماه بین 60 تا 80 درصد اضافه وزن خود را از دست می دهند. این کاهش وزن باعث کاهش چشمگیر فشار روی مفصل زانو و لگن می شود.
کاهش التهاب سیستمیک
کاهش بافت چربی منجر به کاهش ترشح سیتوکین های التهابی مانند TNF alpha و IL 6 می شود که نقش کلیدی در تخریب غضروف دارند.
بهبود کیفیت زندگی
کاهش وزن باعث افزایش تحرک می شود. تحرک بیشتر خود به تقویت عضلات اطراف مفصل کمک می کند و ثبات مفصل را افزایش می دهد.
کدام عمل های لاغری در درمان آرتروز موثرترند؟
در حوزه جراحی چاقی چند روش اصلی وجود دارد:
اسلیو معده
در اسلیو معده بخش بزرگی از معده برداشته می شود و حجم معده کاهش می یابد. این روش کاهش وزن سریعی ایجاد می کند و تاثیر قابل توجهی بر کاهش فشار مفصلی دارد. همچنین میزان عوارض اسلیو معده به نسبت سایر روش ها اعم از بای پس معده و … بسیار کمتر است.
بای پس معده
در عمل بای پس معده علاوه بر کاهش حجم معده، مسیر جذب غذا نیز تغییر می کند. میزان کاهش وزن بعد از بای پس معده معمولا بیشتر و پایدارتر است، اما عمل بای پس معده تهاجمی تر از اسلیو معده است و ممکن است عوارض بیشتری را فرد تجربه کند.
مینی بای پس معده
عمل مینی بای پس معده روشی اصلاح شده از بای پس است که زمان جراحی کوتاه تر و عوارض کمتری دارد.
مطالعات نشان داده اند که میزان کاهش وزن مهم تر از نوع جراحی است. هرچه کاهش وزن بیشتر و پایدارتر باشد، تاثیر درمان آرتروز با عمل جراحی لاغری چشمگیرتر خواهد بود. تشخیص اینکه بهترین روش جراحی لاغری برای درمان آرتروز کدام عمل است بر عهده جراح لاغری است تا بر اساس میزان اضافه وزن، جنسیت، سبک زندگی و بیماری های زمینه ای فرد بتواند روش مناسب را انتخاب کند.
آیا درمان آرتروز با عمل لاغری قطعی است؟
باید با دقت علمی پاسخ داد: خیر، جراحی لاغری آرتروز را به طور کامل درمان نمی کند اما می تواند روند پیشرفت آن را کند کرده و علائم را به شدت کاهش دهد.
در مراحل ابتدایی و متوسط آرتروز، کاهش وزن می تواند درد را تا 50 درصد یا بیشتر کاهش دهد، عملکرد حرکتی را بهبود دهد و نیاز به داروهای ضد التهاب را کاهش دهد. اما در آرتروز بسیار پیشرفته که غضروف کاملا از بین رفته است، ممکن است همچنان نیاز به تعویض مفصل وجود داشته باشد.
چه بیمارانی کاندید مناسب درمان آرتروز با عمل لاغری هستند؟
کاندیدای مناسب معمولا دارای شرایط زیر است:
- شاخص توده بدنی بالای 35
- آرتروز زانو یا لگن متوسط تا شدید
- عدم پاسخ مناسب به درمان های دارویی و فیزیوتراپی
- نداشتن منع جراحی عمومی
تصمیم گیری باید به صورت تیمی بین جراح باریاتریک و متخصص ارتوپدی انجام شود.
مقایسه جراحی تعویض مفصل و درمان آرتروز با عمل لاغری
بسیاری از بیماران چاق مبتلا به آرتروز زانو بین دو گزینه تعویض مفصل زانو و انجام جراحی چاقی مردد هستند. در بیماران با چاقی مفرط، انجام تعویض مفصل بدون کاهش وزن می تواند با عوارض بیشتری مانند عفونت، شل شدن پروتز و نتایج ضعیف تر همراه باشد. به همین دلیل در برخی مراکز پیشرفته ابتدا جراحی لاغری انجام می شود و پس از کاهش وزن در صورت نیاز تعویض مفصل صورت می گیرد.
تاثیر درمان آرتروز با عمل لاغری بر تعویق تعویض مفصل
تحقیقات نشان داده اند که کاهش وزن قابل توجه بعد از جراحی لاغری می تواند زمان نیاز به تعویض مفصل را چندین سال به تعویق بیندازد. این موضوع به ویژه در بیماران زیر 60 سال اهمیت زیادی دارد زیرا عمر مفید پروتز محدود است.
عوارض احتمالی که باید در نظر گرفته شود
اگرچه درمان آرتروز با جراحی لاغری مزایای زیادی دارد، اما جراحی باریاتریک نیز بدون ریسک نیست، از جمله عوارضی که ممکن است جراحی های لاغری به دنبال داشته باشند عبارتند از:
- کمبود ویتامین و مواد معدنی
- اختلال در جذب ویتامین بعد از عمل اسلیو معده، بای پس معده و …
- عوارض جراحی مانند نشتی معده بعد از اسلیو معده، بای پس معده و …
- خونریزی
- نیاز به پیگیری مادام العمر
بنابراین ارزیابی دقیق قبل از جراحی ضروری است.
نقش فیزیوتراپی بعد از جراحی لاغری
برای دستیابی به بهترین نتیجه در درمان آرتروز با عمل لاغری، برنامه توانبخشی اهمیت زیادی دارد. تقویت عضلات چهار سر ران، تمرینات کششی و بهبود تعادل می تواند اثر کاهش وزن را چند برابر کند.
جمع بندی نهایی
درمان آرتروز با عمل لاغری یک رویکرد علمی و موثر برای بیماران مبتلا به چاقی مفرط و آرتروز است. این روش از طریق کاهش بار مکانیکی مفصل، کاهش التهاب سیستمیک و بهبود عملکرد حرکتی می تواند درد و محدودیت حرکتی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
اگرچه جراحی لاغری جایگزین قطعی تعویض مفصل نیست، اما می تواند در بسیاری از بیماران نیاز به جراحی ارتوپدی را به تعویق انداخته یا حتی برطرف کند. تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی دقیق پزشکی، شدت آرتروز، شاخص توده بدنی و شرایط عمومی بیمار اتخاذ شود.
