علت چاقی شکم در مردان و زنان چیست؟ + روش های قطعی درمان
چاقی شکم یکی از بزرگ ترین معضلات اکثر مردان و زنان است. اما علت چاقی شکم در مردان و زنان یکسان نیست و تفاوت های هورمونی، ژنتیکی و سبک زندگی نقش تعیین کننده ای در آن دارند.
چاقی شکم و پهلو نه تها باعث به هم ریختن زیبایی اندام می شود، بلکه از نظر پزشکی نیز یک عامل خطر جدی برای دیابت نوع دو، بیماری های قلبی و اختلالات هورمونی محسوب می شود.
در این مقاله از کلینیک اسلیو قصد داریم به صورت علمی به علت چاقی شکم در مردان و زنان، تفاوت چربی احشایی و زیرپوستی و در نهایت راه های درمان قطعی چاقی شکم و پهلو در زنان و مردان بپردازیم.
تفاوت چربی شکمی با سایر انواع چربی بدن
چربی بدن به دو دسته چربی احشایی و چربی زیر پوستی تقسیم می شود. چربی زیرپوستی همان چربی قابل لمس در زیر پوست است. اما چربی احشایی در عمق شکم و اطراف اندام های حیاتی مانند کبد، پانکراس و روده تجمع پیدا می کند. این نوع چربی خطرناک تر است و ارتباط مستقیم با سندرم متابولیک دارد.
بر اساس گزارش ارائه شده در سایت سازمان جهانی بهداشت، در صورتی که سایز دور کمر مردان بیش از 102 سانتی متر و زنان بیش از 88 سانتی متر باشد، نشان از چاقی شکمی و افزایش ریسک ابتلا به بیماری های خطرناک اعم از دیابت نوع دو، بیماری های قلبی و اختلالات هورمونی است.
جدول مقایسه ای علت چاقی شکم در مردان و زنان
| فاکتور مؤثر | علت چاقی شکم در مردان | علت چاقی شکم در زنان | توضیح علمی |
|---|---|---|---|
| الگوی توزیع چربی | سیبی شکل (تجمع در شکم) | گلابی شکل؛ در یائسگی سیبی شکل میشود | تفاوت در توزیع چربی تحت تأثیر هورمونهای جنسی است |
| هورمونهای جنسی | کاهش تستوسترون با افزایش سن | کاهش استروژن در یائسگی | تغییرات هورمونی باعث افزایش چربی احشایی میشود |
| چربی احشایی | شیوع بیشتر | افزایش پس از 45 سالگی | چربی احشایی عامل اصلی سندرم متابولیک است |
| مقاومت به انسولین | مرتبط با چاقی و استرس | شایع در سندرم تخمدان پلی کیستیک | افزایش انسولین باعث ذخیره چربی شکمی میشود |
| استرس و کورتیزول | بسیار تاثیرگذار | تاثیرگذار | کورتیزول بالا ذخیره چربی شکمی را افزایش میدهد |
| مصرف الکل | عامل مهم در بزرگ شدن شکم | در صورت مصرف بالا موثر است | الکل متابولیسم چربی را مختل میکند |
| بارداری | ندارد | عامل مهم در باقی ماندن چربی شکمی | کشش عضلات شکم و کاهش فعالیت بدنی نقش دارد |
| کمبود خواب | افزایش اشتها و چربی شکمی | افزایش گرلین و کاهش لپتین | اختلال خواب باعث برهم خوردن تنظیم اشتها میشود |
| ژنتیک | تعیین محل ذخیره چربی | تعیین محل ذخیره چربی | ژنتیک الگوی چاقی را تعیین میکند |
| افزایش سن | کاهش متابولیسم و عضله | کاهش متابولیسم و تغییر هورمونی | افزایش سن باعث کاهش سوخت و ساز پایه میشود |
علت بزرگ شدن شکم مردان چیست؟
بر اساس تحقیقات انجام شده در میان انواع چاقی، الگوی چاقی شایع در مردان معمولا به صورت چاقی سیبی شکل است؛ یعنی تجمع چربی بیشتر در ناحیه شکم دیده می شود. علت چاقی شکم در مردان اغلب به عوامل زیر مرتبط است:
کاهش سطح تستوسترون
هورمون تستوسترون نقش مهمی در تنظیم توده عضلانی و توزیع چربی دارد. با بالا رفتن سن، سطح این هورمون کاهش می یابد و بدن تمایل بیشتری به ذخیره چربی احشایی پیدا می کند. کاهش تستوسترون با افزایش مقاومت به انسولین و اختلال در متابولیسم چربی همراه است که مستقیما به چاقی شکمی منجر می شود.
استرس مزمن و افزایش کورتیزول
استرس طولانی مدت باعث افزایش هورمون کورتیزول می شود و کورتیزول بالا نیز ذخیره چربی در ناحیه شکم را تحریک می کند. مردانی که در مشاغل پرتنش فعالیت دارند بیشتر در معرض چاقی شکمی قرار دارند.
مصرف الکل
یکی از مهم ترین دلایل بزرگ شدن شکم مردان و حتی زنان، مصرف مداوم الکل است. الکل متابولیسم چربی را دچار اختلال می کند، کالری بالایی دارد و باعث افزایش اشتها می شود.
سبک زندگی کم تحرک
نشستن طولانی مدت، نداشتن تمرین مقاومتی و کاهش توده عضلانی از عوامل اصلی علت چاقی شکم در مردان محسوب می شوند.
علت بزرگ شدن شکم زنان چیست؟
الگوی چاقی در زنان اغلب گلابی شکل است، اما در برخی دوره های زندگی مانند یائسگی، تجمع چربی در شکم افزایش می یابد. علت چاقی شکم در مردان و زنان در بخش هورمونی تفاوت قابل توجهی دارد.
تغییرات هورمونی در یائسگی
در دوران یائسگی سطح استروژن کاهش می یابد. این تغییر هورمونی باعث انتقال الگوی ذخیره چربی از ران و باسن به شکم می شود. بسیاری از زنان پس از 45 سالگی دچار افزایش چربی احشایی می شوند.
مقاومت به انسولین
سندرم تخمدان پلی کیستیک که با نام Polycystic Ovary Syndrome شناخته می شود، یکی از مهم ترین دلایل چاقی شکمی در زنان جوان است. این اختلال با افزایش انسولین و اختلال در سوخت و ساز چربی همراه است.
بارداری های متعدد
پس از بارداری، در صورت بازنگشتن عضلات شکم به وضعیت اولیه و عدم فعالیت بدنی مناسب، چربی در ناحیه شکم باقی می ماند.
کمبود خواب
تحقیقات نشان داده است که کم خوابی باعث افزایش هورمون گرلین و کاهش لپتین که نوعی هورمون چاقی هستند، می شود که نتیجه آن افزایش اشتها و تجمع چربی شکمی است.
نقش تغذیه در علت چاقی شکم در مردان و زنان
رژیم غذایی نامناسب مهم ترین عامل مشترک در هر دو جنس است. مهم ترین الگوهای تغذیه ای که باعث چاقی شکم می شوند عبارتند از:
- مصرف زیاد قندهای ساده
- نوشیدنی های شیرین
- غذاهای فراوری شده
- چربی های ترانس
- مصرف بیش از حد کربوهیدرات تصفیه شده
این مواد غذایی باعث افزایش سریع قند خون، ترشح انسولین و در نهایت ذخیره چربی در ناحیه شکم می شوند.
ارتباط چاقی شکمی با بیماری ها
چربی احشایی فعال متابولیکی است و مواد التهابی ترشح می کند. این مسئله خطر ابتلا به بیماری های مرتبط با چاقی که شامل موارد زیر می شود را افزایش می دهد:
- دیابت نوع دو
- بیماری های قلبی عروقی
- کبد چرب غیر الکلی
- فشار خون بالا
- برخی سرطان ها
حتما بخوانید: چگونه چاقی باعث سرطان می شود؟
مطالعات منتشر شده در مجله The Lancet نشان داده اند که افزایش دور کمر حتی در افراد با وزن طبیعی نیز می تواند خطر مرگ و میر را افزایش دهد.
نقش عوامل ژنتیکی در چاقی شکمی
ژنتیک تعیین می کند که بدن شما چربی را در کدام ناحیه ذخیره کند. برخی افراد به طور ژنتیکی مستعد ذخیره چربی در شکم هستند. اما ژنتیک تنها بخشی از ماجراست و سبک زندگی نقش بسیار پررنگ تری دارد.
آیا سن در علت چاقی شکم در مردان و زنان نقش دارد؟
بله. با افزایش سن متابولیسم پایه کاهش می یابد، توده عضلانی کم می شود و سطح هورمون ها تغییر می کند. این سه عامل باعث می شوند بدن کالری کمتری بسوزاند و تمایل بیشتری به ذخیره چربی شکمی داشته باشد.
بهترین روش های درمان چاقی شکمی
حال که علت چاقی شکم در مردان و زنان را بررسی کردیم، باید به سراغ درمان برویم. کاهش چربی شکمی نیازمند رویکرد چندجانبه است.
اصلاح تغذیه
افزایش مصرف پروتئین، مصرف فیبر بالا، حذف قندهای ساده، کنترل کالری دریافتی، رژیم های کم کربوهیدرات و رژیم مدیترانه ای در کاهش چربی احشایی موثر هستند.
تمرین مقاومتی و هوازی
یکی از عادت های افراد موفق در کاهش وزن ترکیب تمرین با وزنه و تمرین هوازی است که بیشترین تاثیر را در کاهش چربی شکم دارد. تمرین مقاومتی باعث افزایش توده عضلانی و افزایش متابولیسم پایه می شود.
مدیریت استرس
مدیتیشن، خواب کافی و کاهش فشار روانی باعث کاهش سطح کورتیزول و آب شدن چربی های شکمی می شود.
درمان های دارویی
در برخی موارد پزشک ممکن است از داروهای لاغری که شامل داروهای کنترل اشتها یا داروهای تنظیم قند خون هستند، استفاده کند.
جراحی لاغری
در مواردی که میزان چاقی شکمی و شاخص توده بدنی فرد بالا باشد و روش های معمولی در لاغری موثر نباشند یا چاقی منجر به بروز بیماری های مزمن شده باشد، انجام جراحی های چاقی مانند اسلیو معده، بای پس معده و … به منظور درمان قطعی چاقی شکم مطرح می شوند.
جمع بندی
علت چاقی شکم در مردان و زنان متفاوت است و ترکیبی از عوامل هورمونی، ژنتیکی، تغذیه ای و سبک زندگی فرد است. طبق تحقیقات انجام شده علت چاقی شکم در مردان اصولا کاهش سطح هورمون تستوسترون و استرس است در حالی که در زنان تغییرات هورمونی مانند یائسگی و اختلالات انسولینی پررنگ تر هستند.
چاقی شکمی تنها یک مسئله ظاهری نیست، بلکه یک هشدار جدی برای در خطر افتادن سلامت شماست. با اصلاح تغذیه، افزایش تحرک، مدیریت استرس و در صورت لزوم مصرف دارو و یا حتی جراحی لاغری می توان این مشکل را کنترل کرد.
سوالات متداول
علت ناگهانی بزرگ شدن شکم می تواند نفخ شدید، یبوست، احتباس آب، کیست تخمدان در زنان یا تغییرات هورمونی باشد. اگر این وضعیت همراه با درد شدید، تورم غیرعادی یا تنگی نفس باشد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
علت چاقی شکم و پهلو در طب سنتی اصولا به بلغم و سردی مزاج نسبت داده می شود.
علت چاقی زیر شکم در دختران می تواند تغییرات هورمونی دوران بلوغ، کم تحرکی، مقاومت به انسولین، تغذیه پرکالری یا مشکلاتی مثل سندرم تخمدان پلی کیستیک باشد.
علت چاقی زیر شکم در زنان اصولا به تغییرات هورمونی مانند کاهش استروژن، مقاومت به انسولین، رژیم غذایی پرکالری، کم تحرکی، بارداری های قبلی و ضعف عضلات شکمی مربوط است.
